Sarajevo, stad met geschiedenis

Midden in de oude stad van Sarajevo staat een bron, waar je even wat water kunt drinken of een flesje kunt vullen. Veel locals, meest moslims, en toeristen doen dat dan ook. Want 'pas als je uit deze bron gedronken hebt, vind je de weg terug naar Sarajevo, wat er ook gebeurt'. Toch is deze bron bepaald niet wat het meeste indruk op ons maakt in Sarajevo. 

Foto: Bastiaan Wesseling

Het is het verhaal van de stad Sarajevo, dat nog lang blijft hangen. Nog geen 25 jaar geleden heeft hier bijna vier jaar lang een burgeroorlog gewoed. Dus geen oorlogsverhalen uit overlevering, maar een oorlog die plaatsvond in een periode waaraan wij zelf heel concrete herinneringen hebben. Zoals waar we toen werkten en studeerden, en dat onze oudste dochter werd geboren. Had ik dus niet veel meer van deze oorlog in de geschiedenis moeten weten? Van deze jarenlange en complexe strijd, op zo'n korte afstand van Nederland. Een periode waarin het leven in Sarajavo werd beheerst door granaatinslagen, sluipschutters en vernietiging, ontstaan door grote cultuurverschillen tussen Bosnische moslims, Bosnische Kroaten en Bosnische Serviërs. En waarbij zo'n 12.000 mensen, moslims en niet-moslims, gedood of bewust vermoord zijn en zeker 10.000 mensen gewond raakten.

Een 'Roos van Sarajevo'

Onze jonge, charmante gids vertelt hoe zij als kleuter dagelijks door een klein raam aan de achterkant van haar ouderlijk huis moest klimmen om de Servische snipers te ontlopen. Hoe de afgebrande bibliotheek in de afgelopen jaren weer in al zijn glorie is hersteld. En hoe haar ouders nog steeds verlangen naar de comfortabele en stabiele tijd van Tito. Wat ze ons niet laat zien zijn de 'Rozen van Sarajevo', herinneringen aan door granaten omgekomen inwoners. Of de vele kogelgaten in muren van huizen en winkels. Liever benadrukt ze hoe positief en volhardend de bewoners gedurende deze oorlog bleven.

Inmiddels heb ik veel informatie over Sarajevo en de Bosnische burgeroorlog gelezen. En ben ik blij dat wij het water uit de bron gedronken hebben. Ooit komen we terug, om nog meer te horen, zien en voelen van deze stad met zo veel geschiedenis. 

Een bijzondere kerstavond

Koud was het wel vandaag. Geen sneeuw, daar hoopte iedereen ook dit jaar weer tevergeefs op. Maar de kou had van deze kerstdag ook iets moois gemaakt. Overal glinsterde rijp op houtwerk van huizen en op takken van bomen. Een decemberzonnetje maakte de dag heel aangenaam. Veel mensen hadden een wandelingetje gemaakt, om daarna lekker thuis chocolademelk met slagroom of een glas wijn te drinken.

Warm en gezellig

En nu zit iedereen lekker binnen. Ook in dit huis branden de kaarsjes. Rode linten en nepsneeuw tegen de ramen. Niet zo mooi als de etalages van de Bijenkorf, maar de vrijwilligsters hebben het met liefde gedaan. En natuurlijk een kerstboom. Een kunstboom, maar dat geeft niet. Iedereen is hartstikke blij met dat symbool van Kerstmis. 
De grote keukentafels zijn voor deze kerstavond tegen elkaar aan geschoven. Het eten is niet exclusief, want er is niet veel tijd om te koken. Het voorgerecht is door de zus van één van de bewoners gemaakt. Het hoofdgerecht een simpele boerenkoolmaaltijd. En het nagerecht een ‘grand dessert’ van vanillevla, ijs, fruit en stukken Mona-toet. Uit ieders koelkast komt wel wat. Koelkasten die regelmatig aangevuld worden door betrokken familie en vrienden. Want zelf boodschappen doen is er al lang niet meer bij. En na maandenlange hoge kosten moet zo langzamerhand elke euro nog eens worden omgedraaid.

Samengebracht

De bewoners van dit huis zijn heel bijzonder, een gemengd gezelschap. Ze zouden elkaar nooit spontaan als vrienden uitgekozen hebben. Toch is er een enorme band tussen deze mensen, omdat ze allemaal in dezelfde situatie zitten. Hun kindje ernstig ziek in het naastgelegen ziekenhuis. Ver weg van thuis, ver weg van broertjes en zusjes. En de enige manier om dichtbij te zijn, is logeren in dit huis. Het Ronald McDonald Huis.

Ondanks het verdriet en de angst voor de toekomst is het een fijne kerstavond. Een avond met een heel bijzondere sfeer, even ver weg van de werkelijkheid. Vrolijk gelach, mooie verhalen over vroeger en zingen onder de kerstboom. Ook eens wat aandacht voor de gezonde broertjes en zusjes. Die spelen in de gezamenlijke woonkamer of kijken een film in de door het bedrijfsleven gesponsorde t.v.-kamer. Even een moment om de zinnen te verzetten, zodat iedereen morgen in zijn eigen slaapkamer weer gesterkt wakker zal worden. Morgen mogen die tranen wel weer komen. Maar wel pas morgen.


Kerstmis is een tijd waarin velen zich bezinnen op belangrijke waarden in het leven. Want wat ís geluk nou eigenlijk? ’s Morgens wakker worden en uitkijken naar de nieuwe dag. Je familie en vrienden om je heen. Je kinderen zien opgroeien. 
Soms is dat geluk ineens verstoord. Het Ronald McDonald Kinderfonds is er dan om ouders, broertjes en zusjes de gelegenheid te bieden dicht bij hun zieke kind, hun zieke broertje of zusje te verblijven. Meer informatie? http://www.kinderfonds.nl.

Achter de roze deur

De zon staat hoog aan de hemel. Het is stil in het straatje, alles en iedereen in diepe rust. Even verderop doorbreekt een hoog meisjesstemmetje de stilte. Ze zingt eens een liedje, neuriet dan weer een rijmpje. Babbelt zachtjes tegen iets onzichtbaars. Een lief meisje, helemaal in haar eigen wereld.

Foto: Bastiaan Wesseling

Naast het meisje een jong katje. Ze aait hem, en kroelt hem, en vertelt hem liefkozend over haar leuke ochtend op school. Tot nieuwe dingen de aandacht van het katje trekken en het zich kronkelend aan haar kleine handjes ontworstelt. Dat doet het meisje plezier; het geluid van haar schaterlach weerkaatst tegen de hoge muren. Zo huppelt ze vrolijk verder, op weg naar huis.

Bij het binnenplaatsje verandert er iets. Aarzelend loopt het meisje verder, want hier is het niet meer stil en rustig. Hier is het nooit stil, hoe lief ze ook is. Voorzichtig kijkt ze naar binnen. Hier geen rijmpjes, geen vrolijkheid. En geen liefde of warmte. Alleen ruzie, harde woorden en angst voor elke klap.

Het meisje treuzelt nog wat langer om naar binnen te gaan. Hier zal ze haar vriendje niet vinden. Die heeft zich al lang uit de voeten gemaakt.

Het water gaat zijn eigen weg

Mijn stem breekt. Ik kijk voor me uit en probeer mijn tranen weg te slikken. De camera blijft draaien. Mijn klasgenoten in de les Audiovisuele Communicatie zijn doodstil. Twee van hen interviewen me over de grote evacuatie van Rivierenland, het rivierengebied tussen de Rijn en de Waal. De docent is helemaal lyrisch. “Geweldig, die emotie, dat is wat je moet zien te bereiken als journalist.” Hij tettert maar door over het succes van dit interview, zichzelf in steeds andere bewoordingen herhalend.

Hoogwater. Foto: Bastiaan Wesseling

Voor mij voelt het alleen maar vreemd. Wat staat die man nou hysterisch te doen? Het enige dat in mijn hoofd voorbij komt is de onwerkelijkheid van de situatie. Gevaar voor overstroming in Nederland, eind januari 1995. Onvoorstelbaar. Maar toch stonden we enkele dagen daarvoor met vijf man zo veel mogelijk huisraad van drie verschillende huizen in bananendozen te pakken. De piano op schragen in de lucht en de rest van het meubilair zo veel mogelijk naar boven. Het ene huis voldoende verdiepingen om alles veilig te stellen; wel jammer van het parket. Het andere huis alleen een begane grond met een vliering. Voorbereidend op het ergste biedt die ook niet echt een oplossing. 

Van alle kanten komt er hulp voor de 140.000 mensen die binnen enkele uren het gebied moeten hebben verlaten. Een broer regelt via een grote snoepfabriek in Brabant een lege vrachtwagen voor de meubels. Een kennis van een vriend is vrachtwagenchauffeur en is bereid de wagen te besturen. Oudere vrienden uit de Randstad komen helpen inpakken en sjouwen. Iedereen helpt, en dat doen ze zelfs voor mensen die ze nog nooit van hun leven hebben ontmoet.

De camera is gestopt. Het interview is teruggespoeld en wordt in de klas afgespeeld. Ik kijk er naar, maar de emoties er in geven maar een deel van de situatie weer. Want wat het meeste indruk op mij heeft gemaakt is de uittocht met zo veel mensen tegelijk. Boze, angstige en ook laconieke mensen die allemaal tegelijk die smalle brug over de rivier over willen. Toeterende auto’s die niet meer voor- en niet meer achteruit kunnen, de wegen volledig verstoppend. Dat gedeelte heb ik nog niet eens verteld. Maar dat hoeft ook niet. De camera heeft al voldoende vastgelegd.

Lopen tegen kanker

Ook wij hebben mensen met kanker in onze omgeving. Mensen dicht in onze buurt, om wie wij zelf heel verdrietig zijn of zijn geweest. En mensen wat verder van ons weg, om wie wij onze vrienden of bekenden verdrietig zien zijn. Of het nou een te genezen soort is of dat er weinig kans op herstel is, de diagnose kanker komt altijd hard aan.

Deze zondag is niet alleen een heerlijk zonnige nazomerdag, maar ook een heel sportieve. De stichting "Lopen tegen kanker" in Warmond organiseert voor de derde keer hardlooproutes en een wandeling. De opbrengsten gaan o.a. naar onderzoek, een wensenfonds en ondersteuning van hospices en inloophuizen.

Net als vorig jaar nemen wij deel aan de wandeling. Tien kilometer door Warmond en Sassenheim. Bos, weiland en water. En veel mensen, héél veel mensen in een lange rij door het landschap. Met rode en witte ballonnen. Met groeps-T-shirts. Allemaal met een roze lint "Ik maak het verschil". En misschien wel met een speciale persoon in gedachten.

Via platte schuiten steken we sloten en vaarten over. We lopen dwars door de boerenbedrijven van Theo Warmerdam en van Fer en René Vergeer. Waar stevige fokstieren de lange stoet nieuwsgierig nakijken. En waar een bekertje verse, romige melk voor ons klaarstaat. Even rust bij het uitzichtpunt over de Kagerplassen.

Na een flink aantal kilometers komen de (vermoedens van) voetblaren en worden we ons bewust van een soort kramp in liezen en bovenbenen. Maar het is zo'n mooie stoet, je zou niet willen afhaken. En voor zo'n doel wil je nog wel even door naar de eindstreep. Als wij nu, hier, al niet zouden doorzetten, wat moet een kankerpatiënt dan? 

Natuurlijk halen we die eindstreep, geen probleem. Maar gedoucht en wel, thuis op de bank en met enige vermoeidheid in het lijf, beseffen we dat deze loop méér is dan een avond van de avondvierdaagse. En dat geeft voldoening. 

www.lopentegenkanker.nl

Zwerver

Foto: Bastiaan Wesseling

De zon is al op, de wereld komt aardig op temperatuur. Hij zit er iedere morgen, op hetzelfde tijdstip. Het humeur afhankelijk van zijn dronk de vorige avond. Soms vriendelijk en berustend, soms narrig en onwillend. Aardige ogen in een onverzorgd gezicht. Ja, hij heeft het beslist goed gehad. Leidde een leven waar hij ’s morgens graag voor opstond. Leuk werk, een fijn thuis. Aan zijn ringvinger de herinnering. Nee, hij wil niet op de foto.

Het is inmiddels druk op het plein. De mannen drinken een cortado bij de kiosk, de vrouwen zijn op weg naar huis voor de lunch. Een paar muntjes in het plastic bekertje voor hem. In zijn jaszak nog wat los geld. Vermoeid staat hij op. Voorzichtig schuifelend over de scherpe kiezeltjes verdwijnt hij in de nauwe straatjes. Nee, hij wil echt niet op de foto.

Lange schaduwen op het plein. Zijn vertrouwde plek tegen de witte muur. Naast hem een kartonnen literverpakking goedkope wijn uit de supermarkt. Hij reageert traag. Op de foto? Hij murmelt wat en kucht nog eens. Een benevelde blik van de camera naar de wijn en weer terug. Denkt aan morgenochtend en houdt dan zijn groezelige hand op.